Geschreven door: Nicole Geene

Iemand die allergisch is voor rozen, kan bij het zien van een plastic roos een allergische reactie krijgen. Dit is geen grap, dit is het nocebo-effect: als iemand verwacht ergens een bijwerking of (allergische) reactie van te krijgen, dan kan enkel deze verwachting ervoor zorgen dat diegene die klachten ook zal krijgen.

Nocebo-effect is de negatieve tegenhanger van het placebo-effect. Het placebo-effect is al veel onderzocht. Het placebo-effect blijkt bij bijna alle medicatie een rol te spelen. Met name de werking van antidepressiva blijkt voor 90% door placebo-effect te worden verklaard. De verwachting die iemand heeft over de werking van een medicijn of behandeling is dus van groot belang voor het resultaat ervan.

Helaas kunnen negatieve verwachtingen dus ook een negatief effect hebben op de gezondheid. Dit gaat zelfs zo ver dat als een dokter de patiënt vertelt dat hij bijvoorbeeld nog maar drie maanden te leven heeft, dat de kans dan groter is dat de patiënt na drie maanden daadwerkelijk overleden is, dan als de dokter minder precies was geweest in zijn diagnose.

Ons Nocebo-onderzoek naar pijngevoeligheid

Wij hebben onderzocht of deelnemers die een instructiebrief lazen waarin stond dat hun pijngevoeligheid zou toenemen, ook daadwerkelijk gevoeliger zouden worden voor pijn dan mensen die een neutrale instructiebrief kregen.

Het experiment ging als volgt: Ik vroeg deelnemers om aan te geven hoeveel pijn ze ervoeren als ik een pennetje op hun arm prikte, dit deed ik een aantal keer voor- en nadat ze een aantal elektrische schokken in hun arm hebben gehad. De elektrische schokken maken je arm ook daadwerkelijk gevoeliger voor pijn, maar niet direct, dit effect treedt pas op na een minuut of 10. De helft van de deelnemers las in de instructies dat hun arm gevoeliger zou worden (de nocebo-groep) en de andere helft kreeg alleen algemene instructies zonder iets te zeggen over de gevoeligheid (controlegroep).

Wat bleek nu: de deelnemers die gelezen hebben dat hun arm gevoeliger zou worden (nocebo-groep), rapporteerden meer pijn dan de deelnemers uit de controlegroep. De eerste minuten hadden ze nog nergens last van, maar zodra bij alle deelnemers de arm gevoeliger werd voor pijn, steeg deze gevoeligheid een stuk harder bij de nocebo-groep. Dus de (eerlijke!) informatie die de deelnemers uit de nocebo-groep kregen over het gevoeliger worden van hun arm, zorgde ervoor dat ze meer pijn ervoeren. Het de suggestie veroorzaakte in dit geval dus niet de pijn, maar versterkte het wel. Hier kan je het hele artikel lezen

Eerlijke informatie

Als we dit experiment naar een dagelijkse situatie vertalen, dan zou je de elektrische schokken kunnen zien als de ‘behandeling’ en de instructiebrief als de ‘bijsluiter’ of de informatie die de arts aan de patiënt geeft.
Hoe eerlijk moeten artsen tegen hun patiënten zijn? Is het eigenlijk wel een goed idee om patiënten alle mogelijke bijwerkingen uitleggen voordat de patiënt een behandeling start? Moeten we wel alle mogelijke bijwerkingen in een bijsluiter vermelden, nu we weten dat dit het welzijn van de patiënt negatief kan beïnvloeden?

Dilemma

Tegenwoordig is het de trend om patiënten zo goed mogelijk te informeren over hun behandeling en medicatie zodat zij zelf de beste keuzes kunnen maken. Patiënten willen graag voor vol aangezien worden en de controle over hun eigen lichaam en leven houden. Het niet vermelden van bijwerkingen om de patiënt te beschermen past dus totaal niet in deze trend.

Zelfs als je er niet in gelooft?

Het zou mooi zijn als we het nocebo-effect kunnen laten verdwijnen door mensen simpelweg te informeren over dit effect. Hoewel dit nog niet onderzocht is, vrees ik dat dit niet veel uit zal halen, want dit blijkt niet te werken bij het placebo-effect: ook al weten mensen dat ze een neppil krijgen, dan nog voelen ze zich er beter door.2

Positief framen

Wat we misschien wel kunnen doen is het ‘positief framen’ van de informatie die de patiënt te horen of te lezen krijgt. In plaats van te focussen op de negatieve effecten kunnen we bijvoorbeeld de nadruk leggen op de kans dat de patiënt nergens last van zal hebben. Een ander idee is om te vermelden wat de patiënt kan doen om eventuele klachten te verminderen, zodat de patiënt een actievere rol krijgt in plaats van een passief slachtoffer dat niets anders kan doen dan afwachten of hij/zij de negatieve effecten zal ondervinden.

photo credit: Wavy1 via photopin cc

photo credit: Wavy1 via photopin cc

 

Literatuur:

  1. van den Broeke, N., N. Geene, van Rijn, C.M., Wilder-Smith, O.H.G., & Oosterman, J. (2014). Negative expectations facilitate mechanical hyperalgesia after high-frequency electrical stimulation of human skin European Journal of Pain, 18, Issue 1, pages 86–91, January 2014.
  2. http://www.scientias.nl/placebo-werkt-ook-als-de-dokter-niet-bluft/21890