Een patiënt die al 2 twee jaar in coma lag ontwaakte nadat hij een benzodiazepine kreeg toegediend. Hij kreeg dit middel ingespoten om zijn spieren te verslappen tijdens een CT scan, maar in plaats van dieper te slapen, werd hij opeens wakker en begon met zijn arts te kletsen.

De man, die twee jaar gelden in coma raakte door een auto-ongeluk, belde vervolgens zijn tante op en feliciteerde zijn broer met zijn afstuderen. Hij bleek zich niet bewust te zijn van zijn situatie en herinnerde niets van het ongeval. Toen de medicatie begon uit te werken viel hij weer terug in zijn comateuze toestand.

Zijn behandelaars hebben hem vervolgens meerdere malen midazolam toegediend. Elke keer ontwaakte hij hierdoor voor een korte periode waarin hij instaat was om zich ‘volkomen normaal’ te gedragen. Ook op een scan was te zien dat zijn hersenactiviteit weer als ‘normaal’ kon worden beschouwd. Artsen spreken van een groot wonder.

Midazolam

Midazolam is wordt veelvuldig in pil-vorm voorgeschreven als slaapmiddel, kalmeringsmiddel en angstremmer. Ook kan het, zoals in dit geval, intraveneus worden toegediend als sederend middel voor een operatie of behandeling.

Volgens de groep Italiaanse neurowetenschappers die deze case onderzochten, is dit de eerste keer dat iemand is ontwaakt na het toedienen van het middel midazolam.

Kalmerende middelen bij coma

Over het algemeen wordt aangenomen dat men moet proberen om het brein van comapatiënten te activeren door het toedienen van activerende prikkels/middelen. Van kalmerende middelen (zoals midazolam) wordt aangenomen dat zij juist het omgekeerde effect hebben. Een overdosis midazolam kan bijvoorbeeld coma tot gevolg hebben, waardoor het tegen-intuïtief klinkt dat mensen juist ontwaken door dit middel.

Toch is het al eerder voorgekomen dat kalmerende middelen een positief effect bleken te hebben op comapatiënten. In 2012 is er in Zuid-Afrika bijvoorbeeld een geval bekend van een man die na 7 jaar uit een coma ontwaakt nadat artsen hem een week lang slaappillen hadden toegediend.

Wondermiddel?

Het gebruik van slaapmiddelen om mensen uit een coma te laten ontwaken is echter omstreden. Veel artsen geloven er niet in. Zij vinden dat we ons niet blind moeten staren op een paar wonderverhalen.

Het zal waarschijnlijk ook niet voor elke patiënt een wondermiddel zijn, maar het is voor de familie van comapatiënten in elk geval hoopgevend dat er dus genezing uit onverwachte hoek kan komen.

Een van de redenen dat artsen sceptisch zijn tegenover dit middel is waarschijnlijk omdat het beeld van de plotseling-ontwakende comapatiënt, dat films ons graag voorschotelen, niet erg waarheidsgetrouw is. Het komt namelijk zelden voor dat iemand na jaren spontaan ontwaakt uit een coma en dan direct instaat is om normaal te functioneren. Als iemand al volledig herstelt uit een coma, dan is dit meestal een langzaam proces waarbij veel dingen weer opnieuw moeten worden aangeleerd. Dat deze man na toediening van midazolam zich weer even volkomen normaal kon gedragen, is dus erg bijzonder.

Baat het niet, dan schaadt het niet

Hoe het komt dat comapatiënten soms ontwaken na toedienen van kamlerende middelen is nog niet bekend. Er moet nog onderzocht worden of midazolam ook bij andere comapatiënten effect heeft of dat het hier om een uitzondering gaat. Toch denk ik dat dit artsen er niet van moet weerhouden om dit soort middelen te testen op hun comateuze patiënten.

Over het algemeen zijn de vooruitzichten voor langdurige comapatiënten namelijk erg slecht. De kans dat iemand die een aantal maanden in coma ligt weer deels bijkomt is 15%,  de kans dat iemand weer volledig bij bewustzijn komt is heel erg gering. Velen van hen zullen hun leven als ‘kasplantje’ doorbrengen. Deze mensen hebben dus weinig te verliezen.

Stel dat uzelf of een naaste in deze situatie terecht zou komen, zou u dan ook niet willen dat de artsen elke experimentele behandeling zouden toepassen als er enige kans op genezing is?

Bovendien blijken de gevaren en kosten voor middelen als midazolam vrij gering te zijn.  Het grootste ‘gevaar’ van slaap- en kalmeringsmiddelen is verslaving. Ik hoef u natuurlijk niet uit te leggen dat een comateuze patiënt van verslaving weinig last zal hebben.

Meer onderzoek nodig

Deze case biedt nieuwe perspectieven voor het onderzoek naar comapatiënten. Hopelijk zal dit bijdragen aan het ontwikkelen van een behandeling. Hiervoor is het dus belangrijk dat zowel artsen als wetenschappers bereid zijn om te werken aan zowel experimenteel als beeldvormend onderzoek.

De figuur hieronder geeft de hersenactiviteit van de man weer. Tussen ‘start’ en ‘stop’ werd het middel midazolam toegediend. Het grijze vlak representeert zijn hersenactiviteit in de periode dat hij bij bewustzijn was.

Bronnen: